Uống rượu thuốc mỗi ngày có tốt không

Rượu thuốc (hay còn gọi là rượu dân tộc) là rượu ngâm có vị cam khổ tân ôn, có độc, vào tâm, can, phế, vị. Nhiều người quan niệm, rượu thường có tác dụng thông kinh, khai vị, trợ tiêu hóa, khu phong tán hàn, thấp tý; giảm nguy cơ tim mạch và đột quỵ, giúp máu lưu thông dễ dàng... Rượu ngâm không chỉ để thưởng thức mà hầu hết được sử dụng như thuốc “bổ”. Theo tìm hiểu của phóng viên, thời gian gần đây, trào lưu ngâm rượu thuốc để bồi bổ, chữa bệnh ngày càng trở nên phổ biến. Đặc biệt, nhiều người đã tự ý ngâm, thậm chí tung ra thị trường để bán trong khi chưa hiểu hết công dụng của các loại rượu này. Theo khuyến cáo của nhiều chuyên gia, nếu rượu ngâm không đúng cách sẽ sinh ra độc tố, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người dùng.

Ông Nguyễn Văn Đức, ở Hà Đông (Hà Nội) chia sẻ: “Rượu thuốc được bày bán rất nhiều ở cửa hàng tạp hóa, quán ăn. Các nguyên liệu như con vật, thảo mộc được ngâm và trang trí lạ mắt trong các bình thủy tinh khiến cho nhiều người thích thú và lựa chọn chứ chưa chắc đã am hiểu về công dụng cũng như cách dùng”.

Bên cạnh đó, với quan điểm “nhất dáng nhì da”, hiện nay, không ít phụ nữ coi rượu thuốc như một sản phẩm làm đẹp. Chị Nguyễn Thị Mơ, ở quận Hoàn Kiếm (Hà Nội) cho biết: “Trên các trang thương mại điện tử bán rất nhiều các loại rượu thuốc. Gần đây, bạn bè, đồng nghiệp của tôi truyền tai nhau rằng, rượu thuốc có tác dụng dưỡng da. Nhưng tôi còn lo ngại về chất lượng sản phẩm. Bởi, rượu vốn là chất kích thích, khi ngâm với các loài động vật, củ, quả sẽ sinh ra chất mới thì không thể khẳng định tất cả các loại rượu thuốc đều có tác dụng làm đẹp”.

Trên thực tế, không khó để tìm kiếm sản phẩm rượu thuốc đang trôi nổi trên thị trường. Từ nhà hàng, chợ truyền thống đến các trang thương mại điện tử, hoạt động kinh doanh rượu thuốc diễn ra sôi nổi. Mức giá của các loại sản phẩm giao động từ vài trăm cho đến hàng triệu đồng, tùy vào độ quý hiếm của nguyên liệu. Rượu thuốc được rao bán công khai với cái tên như: Rắn hổ mang chúa, cá ngựa gai, tắc kè hay nhung hươu... với đủ công dụng như: Bổ thận tráng dương, đẹp da, tốt cho sức khỏe, tăng sinh lực...

Tiềm ẩn tác hại đối với sức khỏe

Chỉ với nguyên liệu đơn giản, không được kiểm định là có thể ngâm rượu thuốc nên khả năng gây ngộ độc cho người dùng là rất lớn. Vì thích thú và tin vào những lời quảng cáo trên mạng, không ít người đã phải nhận “trái đắng” khi mua và sử dụng rượu thuốc kém chất lượng.

Cụ thể, rất nhiều trường hợp nhập viện, thậm chí tử vong do dùng rượu thuốc. Mới đây, ngày 16/11, bệnh viện Đại học Y Hà Nội đã cấp cứu người đàn ông bị cương dương thể thiếu máu suốt 30 giờ, do người này sử dụng rượu ngâm ba kích. Hay Trung tâm Chống độc bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) đã tiếp nhận một bệnh nhân có biểu hiện hôn mê sâu, đồng tử giãn, huyết áp tụt và tổn thương não lan tỏa do ngộ độc cồn công nghiệp methanol trong rượu.

Chưa hết, không ít trường hợp bệnh nhân nữ phải nhập viện trong tình trạng sưng, phù nề, bỏng, bong tróc, dị ứng và nổi mẩn đỏ vì sử dụng rượu thuốc không rõ nguồn gốc để bôi lên mặt, làm da bị tổn thương nặng dẫn đến hoại tử. Như vậy, việc mua và sử dụng một cách thiếu hiểu biết về các loại rượu thuốc đã và đang để lại những hệ quả khó lường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dùng.

Vậy, làm thế nào để rượu thuốc không biến thành rượu độc? Theo nhiều chuyên gia, việc ngâm rượu thuốc cần đặc biệt cẩn trọng, bởi mỗi loại sẽ có những công dụng khác nhau. Để tránh rượu thuốc sinh độc tố, trước khi ngâm và sử dụng phải tìm hiểu kỹ công dụng của các loại thảo mộc, động vật khi kết hợp; không nên chạy theo thị hiếu, phong trào.

Trao đổi với báo chí, Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hương, Chủ nhiệm Khoa Lão khoa, Viện Y học cổ truyền Quân đội cho biết: “Rượu thuốc không phải loại rượu thông thường nên việc ngâm và sử dụng nếu không am hiểu kiến thức về y học cổ truyền sẽ dễ mắc phải những sai lầm, gây hại cho sức khỏe, thậm chí cướp đi tính mạng con người. Mọi người nên sử dụng rượu thuốc dưới sự chỉ dẫn của chuyên gia để phát huy tối đa hiệu quả cũng như hạn chế những tác dụng phụ. Trường hợp người dùng có biểu hiện nhức đầu sau khi sử dụng các loại rượu thuốc thì cần liên hệ trực tiếp người có chuyên môn để được tư vấn, hỗ trợ điều trị kịp thời”.

Có thể thấy, không có chuyện rượu thuốc “bổ trong, đẹp ngoài”. Rượu thuốc, rượu ngâm động vật chỉ phát huy tác dụng nếu được dùng một cách khoa học, đúng liều lượng. Và cần nhấn mạnh rằng, rượu thuốc là dược phẩm nên việc pha chế cũng như sử dụng phải đặc biệt cẩn trọng. Bên cạnh đó, mỗi người cần nâng cao cảnh giác trước những thông tin quảng cáo rượu thuốc trên thị trường; tuyệt đối không uống rượu thuốc khi chưa rõ nguồn gốc để bảo vệ sức khỏe của chính mình./. 

Để tìm hiểu vấn đề này, phóng viên Báo Quân đội nhân dân đã có cuộc trò chuyện với Đại tá, Tiến sĩ, Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Hương, Chủ nhiệm Khoa Lão khoa, Viện Y học cổ truyền Quân đội.

Phóng viên (PV): Thưa bác sĩ, trong quan niệm Đông y, rượu thuốc có tác động thế nào tới sức khỏe con người?

Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hương: Theo y học cổ truyền, rượu có vị cam khổ tân ôn, có độc, vào tâm, can, phế, vị. Có tác dụng thông kinh, khai vị, trợ tiêu hóa, khu phong tán hàn, thấp tý...

Trong Đông y, rượu là chất dẫn thuốc, nếu trong thuật ngữ “quân-thần-tá-sứ” thì rượu được gọi là sứ. Quân-quân dược, còn thường gọi là “chủ dược”. Thần-thần dược, còn gọi là “phụ dược, hỗ trợ quân dược”. Tá-tá dược nhằm hỗ trợ quân dược và thần dược, điều trị chứng trạng. Sứ có tác dụng đưa thuốc đến nơi có bệnh để tập trung tác dụng trị liệu và điều hòa các vị thuốc trong một phương thuốc. Lúc này, rượu giống như một “sứ giả” trong điều trị bệnh. Uống rượu ngâm dược liệu trong Đông y đúng ra phải gọi là uống thuốc rượu chứ không phải là rượu thuốc. Nếu dùng điều độ và hợp lý, rượu dẫn thuốc làm cho tạng phủ, tinh, khí, thần tốt lên. Dùng thuốc là chính, rượu dẫn để quy nạp về tạng phủ. Rượu trong Đông y còn là chất dung môi hòa tan, chiết xuất thuốc. Bên cạnh tác dụng như một loại thuốc, rượu thuốc được ưa chuộng do thói quen thay vì sắc thuốc uống để chữa bệnh thì dùng rượu thuốc “đưa cay” trong bữa ăn sẽ dễ sử dụng hơn. Uống ít (5-30ml) để khai vị, làm tăng thơm ngon của thức ăn (kích thích tiêu hóa), loại bỏ vị tanh hôi. Theo y dược học hiện đại, các đồ uống có cồn có tác dụng: Làm tăng HDL-C, chuyển hóa tốt chất béo Omega-3 trong cơ thể.

 Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Thanh Hương.

Rượu cũng có tác dụng giảm nguy cơ tim mạch và đột quỵ, làm cho máu lưu thông dễ dàng nên tim không phải hoạt động mạnh. Ở liều lượng vừa phải, giảm thiểu sự cố về tim.

Rượu tác dụng “dẫn” một số thuốc nên người ta thường ngâm thực phẩm, thảo dược trong rượu 2-3 tuần, sau đó lọc lấy “rượu thuốc″ (rượu sâm quy, rượu ngũ gia bì, rượu phong thấp, rượu rắn,...) hoặc để xoa bóp chữa bệnh. Theo y dược học cổ truyền: Rượu có tác dụng xoa dịu chấn thương ngoại khoa sưng nề đau nhức, đau vùng ngực bụng do phong hàn lãnh thống, các trường hợp co cứng cơ (kinh giật, chuột rút...).

PV: Thực tế hiện nay, nhiều người ngâm rượu đủ thứ từ cây cỏ cho đến... bào thai động vật! Bác sĩ đánh giá như thế nào về tình trạng này?

Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hương: Rượu thuốc không phải là rượu thông thường nên việc ngâm và dùng rượu thuốc tại nhà nếu không có kiến thức về y học cổ truyền hoặc sự hướng dẫn từ thầy thuốc có chuyên môn sẽ rất dễ mắc phải những sai lầm gây hại cho sức khỏe hay thậm chí tính mạng của chính người dùng. Cần phải nhắc lại rằng, rượu thuốc là dược phẩm, đã là dược phẩm thì không thể pha chế bừa bãi, dùng tùy tiện mà phải có sự tìm hiểu đầy đủ, sử dụng đúng cách và kết hợp dược liệu một cách khoa học. Y học cổ truyền có câu: "Tửu năng hành huyết, tửu năng tà". Nghĩa là tửu có khả năng hành huyết và cũng có thể gây hại, tùy vào cách thức, mục đích sử dụng. Do vậy, cần sử dụng rượu thuốc đúng cách dưới sự chỉ dẫn của thầy thuốc để có thể phát huy được tối đa hiệu quả cũng như hạn chế thấp nhất tác hại do rượu mang lại.

Đầu tiên là nguồn rượu dùng để ngâm dược liệu phải đảm bảo. Không hiếm vụ ngộ độc rượu do nguồn rượu sản xuất thủ công nên chưa loại bỏ các chất độc hại aldehyt, furfurol, methanol... sinh ra trong quá trình lên men và chưng cất. Các chất này gây độc thần kinh, dễ gây tử vong. Do vậy, chỉ nên uống loại rượu đã kiểm định chất lượng. Mỗi loại dược liệu có thể sẽ phù hợp với rượu ở nồng độ cồn khác nhau để phát huy tác dụng tốt nhất. Bản thân dược liệu sau khi ngâm có cách sử dụng khác nhau như bồi bổ bằng rượu thuốc, làm đẹp từ rượu thuốc, an thần, trị phong thấp nhức mỏi. Điển hình như các loại rượu thuốc ngâm rết hay mã tiền chỉ được dùng xoa bóp ngoài da để trị đau nhức xương khớp, phong tê thấp...; tuyệt đối không được uống vì có độc tính cao. Thêm vào đó, bất cứ dược liệu nào cũng có những tác dụng phụ, chẳng hạn có dược liệu có tác dụng hoạt huyết mạnh thì lại có tác dụng phụ là máu khó đông, thế nên loại rượu thuốc này tốt với người này nhưng không tốt với người khác và cũng chỉ để điều trị một số bệnh nhất định.  

Trong lĩnh vực y học cổ truyền quan niệm: Bên trong có đầy đủ thì bên ngoài mới được tươi tốt vinh nhuận, sự mịn màng và thô ráp của làn da liên quan mật thiết đến chức năng của ngũ tạng và sự thịnh suy của khí huyết. Muốn làm đẹp, trước tiên phải điều chỉnh âm dương khí huyết của bản thân, tăng cường chức năng sinh lý của tạng phủ. Từ đó y học cổ truyền sản sinh ra nhiều bài thuốc ngâm rượu có khả năng bổ khí huyết hoặc điều chỉnh chức năng của tạng phủ, qua đó tăng cường vẻ tươi nhuận cho làn da.

Biếm họa của Quang Cường.

PV: Không mấy người có thể hiểu biết sâu về Đông y song thói quen sử dụng rượu ngâm lại rất phổ biến, khó bỏ. Theo bác sĩ, cần có biện pháp gì để cảnh tỉnh người dùng rượu thuốc tránh những hệ lụy không mong muốn?

Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hương: Ngày xưa, ông cha ta đã nghiên cứu các bài thuốc, nhưng mới chỉ dừng lại ở kinh nghiệm, chưa phải là những nghiên cứu khoa học thực nghiệm. Đáng tiếc là hiện nay, do điều kiện nên trong y học cổ truyền không phải dược liệu nào cũng đã được nghiên cứu kỹ càng. Cá nhân tôi cho rằng, các cơ sở có chức năng nghiên cứu y học cổ truyền cần tiến hành nhiều hơn nữa những công trình nghiên cứu có giá trị về dược liệu để có thể đưa ra những chỉ dẫn chính xác cho người dân. Bản thân tôi đã nghiên cứu về nấm ngọc cẩu lúc dược liệu này được đồn đại khắp nơi là “thần dược” cho phái mạnh. Nhờ sự giúp đỡ của UBND tỉnh Yên Bái, các cơ quan chức năng, tôi và các cộng sự đã nghiên cứu đưa ra kết luận là nấm ngọc cẩu có tác dụng cải thiện năng lực tình dục nhưng nếu dùng không đúng cách và đúng liều lượng sẽ tác dụng không tốt với gan và thận.

Điều quan trọng là người dùng phải biết thể trạng, sức khỏe của bản thân, với sự tư vấn của thầy thuốc để có thể kết luận uống loại rượu thuốc nào, liều lượng ra sao, thời điểm nào. Chẳng hạn, những người không cần bổ thận dương thì uống rượu có tác dụng tráng dương để làm gì, không phải cứ uống thêm vào là sẽ tốt hơn mãi.

PV: Đề nghị bác sĩ đưa ra lời khuyên cho những người sử dụng rượu ngâm để tốt cho sức khỏe?

Đại tá, TS Nguyễn Thanh Hương: Trước hết, sử dụng rượu thuốc là chúng ta đang sử dụng chất có cồn nên phải tuân thủ đúng mọi quy định pháp luật. Không ép nhau uống rượu, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản không nên uống rượu. Không thể lấy lý do uống rượu thuốc để điều trị bệnh chứ không phải ăn nhậu thông thường và cứ thế tham gia điều khiển phương tiện giao thông. Ngoài ra, theo Y dược học cổ truyền, dùng hạn chế rượu với người mất máu nhiều (chấn thương, vừa mới cho máu), nam giới sau khi uống rượu nhiều nên kiêng sinh hoạt tình dục. Khi uống rượu hạn chế hút thuốc lá, dùng đồ uống có cafein. Không uống rượu khi đang dùng thuốc có tương kỵ với rượu. Sau khi uống rượu, không được lái xe, vận hành máy vì dễ gây tai nạn. Nếu có nhức đầu sau khi uống rượu, không nên tự ý dùng các loại thuốc giảm đau mà chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.

Rượu thuốc sẽ có lợi cho sức khỏe nếu đúng chỉ định và điều độ trong sử dụng. Tuyệt đối không uống rượu thuốc chưa rõ nguồn gốc và phải dùng dưới sự hướng dẫn của người có chuyên môn.

Uống rượu thuốc khi nào là tốt?

Cách dùng: Ngâm với 2 lít rượu, sau 30 ngày, mỗi ngày uống 2 lần trước khi ăn trưa và ăn tối hoặc trước khi ăn tối và trước khi đi ngủ. Kiêng kỵ: Người bị bệnh tim mạch, tăng huyết áp, người gan nóng hay nổi mụn ngứa, người cơ thể kém, gầy yếu suy nhược không được dùng.

Uống rượu ngâm thuốc có tác dụng gì?

Tác dụng chủ yếu của các loại rượu thuốc thường là khu phong hoạt huyết, thông kinh hoạt lạc và bồi bổ cơ thể. Có nghĩa là làm cho huyết mạch lưu thông thì sẽ đỡ mệt mỏi, giảm đau xương khớp. Tuy nhiên theo các chuyên gia, với một số rượu thảo mộc, người dân cần chú ý chỉ nên dùng với liều lượng rất ít.

Rượu thuốc có tác hại gì?

Rượu thuốc cũng như rượu thông thường nếu lạm dụng, uống nhiều và uống thường xuyên sẽ dẫn đến nghiện rượu, gây tác động lên hệ thần kinh, dạ dày, gan... Đặc biệt, những người không bao giờ được uống rượu như phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, người bệnh tim mạch, tăng huyết áp, dạ dày...

Uống rượu thuốc bảo nhiêu là đủ?

Mức độ uống rượu càng nhiều, nguy cơ tử vong càng tăng. Đối với nam giới, không nên uống quá 14 đơn vị trong 1 tuần. Nếu uống rượu bia, chỉ nên uống ở mức vừa phải: nam giới không quá 3 đơn vị rượu / ngày, nữ giới không quá 2 đơn vị rượu/ ngày.